شیمی درمانی ، عوارض جانبی و راههای کنترل با آن (1)

 


 
به دلیل حجم زیاد و اهمیت بالای این مطلب این پست در 2 بخش به اشتراک گذاشته می شود .
... امید است برای عموم بیماران مفید واقع شود .

همواره قبل از شیمی درمانی، بیماران در مورد عوارض آن پرسش می‌کنند. وجود عوارض برای شیمی درمانی به معنای آن نیست که تمای عوارض در یک شخص بروز می‌کند بلکه در برخی از بیماران، عوارض بیشتر و در برخی دیگر عوارض کمتر می‌باشد.

البته شدت این عوارض جانبی نیز از بیماری تا بیمار دیگر متفاوت است. داروهای شیمی درمانی موجب مرگ سلول‌هایی که بسرعت رشد می‌کنند گردیده و از آنجائیکه که این داروها در سر تا سر بدن توزیع می‌شوند، بر سر سلول‌های طبیعی بدن نیز تأثیر گذاشته و از این بابت عوارضی را در بدن ایجاد می‌کنند.

از جمله سلول‌های طبیعی که بیشتر تحت تأثیر این داروها قرار می‌گیرند شامل سلول‌های تشکیل دهنده خون در مغز استخوان و سلول‌های مخاط دهان، دستگاه گوارش، دستگاه تولید مثل و سلول‌های مو است. برخی از داروهای شیمی درمانی می‌تواند موجب صدمه به سلول‌های قلب، کلیه‌ها مثانه، ریه‌ها و سیستم عصبی گردد.

البته داروهایی به نام Cytoprotective وجود دارد که جهت محافظت از سلول‌های طبیعی بدن قابل تجویز است. شایعترین عوارض جانبی داروهای شیمی درمانی شامل حالت تهوع، استفراغ، کاهش مو و خستگی است.

سایر عوارض شایع عبارتند از افزایش احتمال کبودی، خونریزی و یا ابتلاء به عفونت. بسیاری از این عوارض پس از اتمام درمان به مرور مرتفع می‌گردند زیرا سلول‌های طبیعی به سرعت ترمیم می‌شوند.

امّا برخی از عوارض در طی زمان طولانی‌ترین مرتفع می‌گردد و این موضوع در افراد متفاوت است و بستگی به عوامل متعددی دارد که از جمله آنها وضعیت عمومی بیمار و نوع داروهای مصرفی است.

باید بخاطر داشته باشید که در بسیاری از افراد مشکلات شیمی درمانی برای مدت طولانی باقی نمی‌ماند. اگر چه این عوارض نامطلوب هستند امّا در برابر نابودی سلول‌های سرطانی چندان قابل توجه نخواهند بود.

تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ از شایعترین عوارض شیمی درمانی است که شدت آن بستگی به فرد و داروهای مصرفی دارد. این حالت معمولاً چند ساعت به از درمان آغاز شده و برای مدت کوتاهی ادامه می‌یابد.

بندرت ممکن است این حالات برای چند روز بطور بیانجامد. با تغییر در رژیم غذایی و استفاده از داروهای ضدتهوع این حالات کمتر می‌شود. برخی از بیماران حتی قبل از شروع درمان حالت تهوع دارند که به آن اصطلاحاً تهوع anricipatory می‌گویند بهترین راه حل این حالت اجرای تکنیک‌های آرامش روحی است.

انجام دستورات زیر در کنترل تهوع و استفراغ کمک کننده است:

1- از خوردن غذاهای حجیم خودداری کنید تا احساس پر بودن معده ایجاد نشود. غذاهای کم را به دفعات مکرر بخورید به جای آنکه غذای زیادی را در یک یا دو سه وعده میل کنید.

2- به جای مصرف مایعات در میان غذا یک ساعت قبل یا بعد از غذا از مایعات استفاده کنید.

3- به آرامی بخورید و بیاشامید.

4- از خوردن غذاهای شیرین، سرخ کرده و یا پرچربی خودداری کنید.

5- غذای خود را سرد یا در حد حرارت اطاق میل کنید. به این وسیله از بوی غذا معده شما تحریک نمی‌شود.

6- غذای خود را کاملاً بجوید تا بخوبی هضم شود.

7- چنانچه حالت تهوع در هنگام صبح بروز می‌کند، سعی کنید از غذاهای خشک مانند حبوبات، نان برشته (toast) و یا Crackers قبل از برخواستن از رختخواب، استفاده کنید. (از این موارد در صورتی که مشکلات دهانی از جمله زخم دهان یا خشکی دهان ندارید استفاده نمائید).

8- مایعات سرد و خالص مانند آب سیب، چای یا نوشابه‌ای که گاز آن تخلیه شده بنوشید.

9- تکه‌های یخ، آبنبات نعناعی یا Trat Candies بمکید. (چنانچه دچار زخم دهان یا گلو هستید هرگز Trat Candies مصرف نکنید. )

10- از بوهایی که موجب ناراحتی شما می‌شوند پرهیز نمائید مانند بوی طبخ غذا، سیگار یا عطر.

11- بعد از صرف غذا در روی یک صندلی استراحت نمائید. هرگز بعد از غذا دراز نکشید مگر آنکه حداقل دو ساعت از غذا خوردن شما گذشته باشد.

12- لباس‌های گشاد و راحت بپوشید.

13- هنگام احساس تهوع بطور عمیق و آرام نفس بکشید.

14- بوسیله صحبت کردن با دوستان و یا فامیل، گوش کردن به موسیقی یا مشاهده تلویزیون خود را سرگرم کنید.

15- از روش‌های آرامش روحی استفاده نمائید.

16- چنانچه در طی شیمی درمانی دچار تهوع می‌شوید از خوردن غذا حداقل چند ساعت قبل از درمان خودداری نمائید.

ریزش مو

ریزش مو یا Alopecia می‌تواند از جهت روحی آزاردهنده باشد. امّا همه داروها این عارضه را در پی ندارند و در بعضی موارد تنها موها قدری نازک می‌شوند که فقط بیمار متوجه آن می‌شود.

در صورت ریزش موها در اثر شیمی درمانی، پس از گذشت مدتی از درمان موها مجدداً رشد کرده و تنها ممکن است از لحاظ رنگ و شکل قدری متفاوت باشد. ریزش مو در تمام قسمت‌های بدن رخ می‌دهد. از جمله موهای صورت، دست‌ها و پاها، زیربغل و حتی ناحیه آنه.

در حین شیمی درمانی باید از موهای خود بطور خاص مراقبت نمایید.

1- از شامپوهای ملایم استفاده کنید.

2- از برس‌های مخصوص موهای نرم استفاده کنید.

3- اگر برای خشک کردن موها از وسایل حرارت‌زا استفاده می‌کنید باید با حرارت پایین این کار را انجام دهید.

4- از برس‌های گرد برای فرم دادن موها استفاده نکنید.

5- از رنگ کردن موهای خود اجتناب کنید.

6- موهای خود را کوتاه نگهدارید، موهای کوتاه ضخیم‌تر و پرتر بنظر می‌رسند. در ضمن در صورت بروز ریزش مو کنترل آن با وجود موهای کوتاه راحت‌تر است.

7- از کرم‌های ضدآفتاب، سایه‌بان، کلاه، روسری یا کلاه‌گیس برای حفاظت سر خود از آفتاب استفاده کنید.

8- از روبالشی‌های ساتن استفاده کنید.

خستگی

خستگی یکی از عوارض شایع شیمی درمانی است. این حالت می‌تواند از سرگیجه خفیف تا خستگی کامل وجود داشته باشد. خستگی در شروع و پایان دوره از شدت بیشتری برخوردار است. امّا با قطع شیمی درمانی این حالت نیز رفع می‌شود.

دستورات زیر شما را در رابطه با حالت خستگی کمک می‌کند:

1- به مقدار زیادی استراحت کنید و در طی روز زمانهای مشخصی را استراحت نمایید.

2- در خصوص یک تمرین منظم با پزشک یا نرس خود مشورت نمایید.

3- از یک رژیم غذایی متعادل استفاده کرده و به مقدار زیادی مایعات بنوشید.

4- فعالیت‌های خود را محدود کنید. تنها به کارهای واجب بپردازید.

5- هنگام نیاز از دیگران کمک بگیرید. از دوستان، فامیل و همسایگان جهت خرید ملزومات، نگهداری بچه، کارهای خانه، رانندگی و یا امثال آن کمک بگیرید.

6- همسایه‌ها می‌توانند هنگام خرید روزانه خود، موارد نیاز شما را نیز از فروشگاهها تهیه کنند.

7- هنگامیکه در حال دراز کشیدن یا نشستن هستید، به آرامی برخیزید تا دچار سرگیجه نشوید.

اثرات خونی (کم‌خونی، عفونت، یا خونریزی)

مغز استخوان سه جزء مهم خونی را تولید می‌کند که شامل گلبول‌های قرمز (که اکسیژن را در بدن حمل می‌کند)، گلبول‌های سفید (که با عفونت مبارزه می‌کند) و پلاکتها که (که به انعقاد خون کمک می‌کند) است.

شیمی درمانی برخی از سلول‌های مغز استخوان را از بین می‌برد. کاهش هر یک از سلول‌های فوق عوارضی دارد.

پزشک می‌تواند در طی درمان وضعیت سلول‌های خونی بیمار را بررسی کرده و در صورت لزوم از فاکتورهای رشد جهت تولید سلول‌های خونی جدید استفاده نماید.

کم‌خونی (آنمی)

در صورت کاهش گلبول‌های قرمز بافت‌های بدن اکسیژن کافی برای فعالیت نخواهند داشت، این حالت را آنمی می‌گویند که علائم آن شامل: خستگی، سرگیجه، رنگ پریدگی، احساس سرما و گاهی کاهش تنفس می‌باشد.

در صورت کاهش بسیار زیاد گلبول‌های قرمز غیر از تجویز هورمون رشد گاهی تزریق خون ینز لازم می‌گردد.

عفونت

کاهش گلبول‌های سفید حالتی را ایجاد می‌کند که به آن لکوپنی گفته می‌شود و توانایی بیمار را جهت مبارزه با عفونتها کاهش می‌دهد. نوعی از گلبول‌های سفید به نام نوتروفیل نقش مهمی در مبارزه با عفونت دارد.

کاهش تعداد نوتروفیلها را نوتروپنی می‌گویند. در این حالت عفونت می‌تواند در هر یک از اعضا بدن مانند دهان، پوست، ریه‌ها، سیستم ادراری، رکتوم و اعضاء تناسلی بوجود آید.

اقداماتی که می‌تواند مانع از ایجاد عفونت گردد:

1- دست‌های خود را خصوصاً در طی روز بشویید بخصوص قبل و بعد از غذا و بعد از رفتن به دستشویی

2- از افرادی که دچار بیماری‌های واگیردار هستند (مانند، سرماخوردگی، آنفولانزا، سرخک یا سرخچه) دوری کنید.

3- از حضور در جاهای شلوغ و پر از ازدحام اجتناب کنید.

4- از کودکانی که اخیراً تحت درمان‌های ایمن‌سازی از جمله واکسیناسیون برای فلج‌اطفال، سرخک، اوریون و سرخچه قرار گرفته‌اند دوری گزینید.

5- در هنگام رفتن به دستشویی نظافت را به دقت رعایت کنید. چنانچه دچار هموروئید و یا زخمی در ناحیه مقعد هستید موضوع را با پزشک و یا نرس خود در میان بگذارید.

6- گوشه‌های ناخن خود را نکنید.

7- هنگام استفاده از قیچی، سوزن یا چاقو مراقبت باشید که دستان خود را نبرید یا به خود صدمه نزنید.

8- جهت تراشیدن ریش و به منظور اجتناب از بریدن پوست خود بوسیله تیغ از ریش تراش برقی استفاده کنید.

9- از مسواک‌های خیلی نرم جهت مسواک زدن استفاده نمایید تا لثه‌های شما دچار صدمه نشود.

10- از فشردن یا کندن جوش‌های موجود در بدن اجتناب کنید.

11- هر روزه از حمام گرفتن (و نه داغ)، دوش یا اسفنج حمام استفاده نمایید. پوست خود را به آرامی خشک کنید. از سائیدن پوست اجتناب نمایید.

12- چنانچه پوست شما دچار خشکی و ترک باشد بهتر است جهت نرم کردن پوست از لوسیون و یا روغن استفاده کنید.

13- بریدگیها و خراش‌های تمیز را بلافاصله با آب گرم، صابون و مواد ضدعفونی شتشو دهید.

14- هنگام باغبانی و یا تمیز کردن فضولات حیوانات و امثال آن و خصوصاً تمیز کردن بچه‌های کوچک از دستکش‌های محافظ استفاده نمایید.

15- قبل از هر گونه تزریق جهت ایمن‌سازی بدن ابتدا با پزشک خود مشورت نمایید که آیا این کار بصلاح است یا خیر.

علیرغم تمام مراقبت‌ها با پایین افتادن گلبول‌های سفید احتمال ایجاد عفونت بیشتر می‌شود. لذا باید ضمن مراقبت از چشمها، بینی، دهان و نواحی تناسلی و مقعد در خصوص علائم و نشانه‌های عفونت اطلاعات کافی داشته باشید.

علائم عفونت شامل:

1- تب 38 درجه سانتیگراد یا بیشتر

2- لرز

3- تعریق

4- اسهال (البته این حالت می‌تواند ناشی از شیمی درمانی نیز باشد)

5- سوزش ادرار

6- سرفه‌های شدید یا گلودرد

7- درد و یا ترشح غیرعادی از واژن

8- قرمزی، تورم یا حساسیت خصوصاً در اطراف یک زخم، خراشیدگی، جوش و یا در محل کاتتر داخل وریدی یا VAD

9- دل درد

در صورت بروز علائم عفونت بطور خودسرانه از دارو استفاده نکرده و فوراً به پزشک خود مراجعه نمایید.

خونریزی و نواقض انعقادی

شیمی درمانی توانایی مغز استخوان را در تولید پلاکت (از عوامل اصلی انعقاد خون) تحت تأثیر قرار می‌دهد. چنانچه سطح پلاکت خون کاهش یابد احتمال خونریزی خودبخود یا کبودی بسادگی و حتی در اثر یک ضربه کوچک وجود خواهد داشت.

در صورت بروز کبودی بی‌دلیل و یا ایجاد نقاط قرمز در پوست، رنگ قرمز در ادرار، مدفوع سیاه و خونی موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. هر گونه خونریزی از لثه یا بینی، سردردهای شدید، سرگیجه، ضعف مفرط یا درد در مفاصل و عضلات را به پزشک خود اعلام نمایید. در این حالت پزشک سطح پلاکت خون شما را بررسی کرده و در صورت لزوم پلاکت به شما تزریق می‌گردد.

در صورت پایین بودن سطح پلاکت خون و جهت جلوگیری از هر گونه مشکلی موارد زیر را رعایت نمایید:

1- هیچگونه دارویی را بدون مشورت پزشک یا نرس خود استفاده نکنید. این داروها شامل آسپرین، مسکن‌های بدون آسپرین شامل استامینوفن، ایبوپروفن و بسیاری از داروهای دیگر است که بدون نسخه قابل تهیه از داروخانه می‌باشد. برخی از این داروها باعث تضعیف پلاکتها شده و برخی باعث تشدید حالت خونریزی می‌شود.

2- از هیچگونه محلول حاوی الکل استفاده نکنید مگر با تجویز پزشک معالج.

3- از مسواک‌های خیلی نرم برای مسواک زدن استفاده کنید.

4- جهت تمیز کردن بینی با آرامی در بینی‌های خود دمیده و آن را با پارچه‌ای نرم تمیز کنید.

5- بسیار مراقب باشید که هنگام استفاده از قیچی، سوزن‌ها، چاقو یا سایر ابزار به خود صدمه نزنید.

6- بسیار مراقبت باشید که هنگام اتوکاری یا پخت و پز خود را نسوزانید. هنگام استفاده از اجاق‌گاز از دستکش‌های محافظ استفاده کنید.

7- از برخوردهای ورزشی یا سایر فعالیت‌های مشابه که می‌توانند منجر به صدمه شود پرهیز نمایید.

8- از ریش‌تراش برقی بجای تیغ استفاده کنید.

مشکلات مربوط به دهان، لثه و گلو

در حین درمان سرطان، رعایت بهداشت دهان و دندان از اهمیت بسزایی برخوردار است. شیمی درمانی می‌تواند موجب زخم‌های دهان و گلو گردیده که با خشک شدن این زخم‌ها احتمال خونریزی وجود دارد. زخم‌های دهانی به غیر از ایجاد درد می‌تواند تبدیل به بستری جهت ایجاد عفونت گردد.

به منظور حفظ سلامت دهان، لثه و گلوی خود دستورات زیر را اجرا کنید:

1- قبل از شروع شیمی درمانی به دندانپزشک خود مراجعه کرده و دندانهای خود را تمیز کرده و پوسیدگی‌ها، آبسه‌ها، ناراحتی‌های لثه و یا پروتزهای نامناسب را درمان کنید.

2- از دندانپزشک‌ خود بخواهید بهترین راه مسواک زدن و یا بکار بردن نخ را در طی شیمی درمانی به شما بیاموزد.

3- از آنجائیکه شیمی درمانی می‌تواند استعداد پوسیدگی را افزایش دهد در خصوص نحوه استفاده از دهان شویه و یا ژل فلوراید بطور روزانه با دندانپزشک خود مشورت نمایید.

4- دندانها و لثه خود را همیشه پس از غذا مسواک بزنید. از مسواک‌های بسیار نرم استفاده کرده و به آرامی مسواک بزنید. سخت مسواک زدن موجب صدمه به بافت نرم می‌شود.

5- چنانچه بعلت حساسیت لثه نیاز به انواع خاصی از مسواک یا نخ دندان دارید از پزشک خود استسار نمایید.

6- پس از مسواک زدن، مسواک خود را کاملاً شسته و تمیز نگهدارید.

7- از دهان شویه‌های تجاری که حاوی الکل یا نمک‌های آزاردهنده است استفاده نکنید. در خصوص دهان‌شویه مناسب جهت جلوگیری از عفونت از دندانپزشک خود پرسش نمایید.

در صورت ایجاد زخم داخل دهان (Stomatitis) با پزشک خود مشورت نموده و اقدامات زیر را انجام دهید.

1- در خصوص استفاده از موادی جهت پوشاندن زخم و یا داروهای تسکین دهنده درد از دندانپزشک خود کمک بگیرید.

2- غذای خود را سرد و یا در حد دمای اطاق مصرف نمایید. غذاهای داغ و گرم می‌تواند موجب تحریک حساسیت دهان و گلو گردد.

3- از غذای نرم و تسکین دهنده مانند بستنی، مخلوط شیر و بستنی، غذای بچه، میوه‌های نرم (موز یا پوره سیب)، سیب‌زمینی کوبیده، حبوبات پخته، تخم‌مرغ جوشانده یا املت و ژله استفاده کنید. هم چنین می‌توانید جهت مصرف راحت و ساده‌تر، مواد غذایی پخته شده را در آسیاب خرد کرده و به شکل پوره مصرف نمایید.

4- از غذاهای محرک و حاوی اسید مانند گوجه‌فرنگی، مرکبات و آب میوه (پرتغال، گریب فوروت و لیمو) غذاهای پر نمک یا حاوی فلفل، غذاهای خشک و خشن مانند سبزیجات خام، دانه‌های سفت و نان برشته استفاده نکنید.

چنانچه خشکی دهان به شدت شما را آزار داده و غذا خوردن را برای شما مشکل کرده است اقدامات ذیل را انجام دهید.

1- از پزشک خود بخواهید بزاق مصنوعی و یا سایر محصولات مشابه را برایتان تجویز نماید.

2- به مقدار زیادی از مایعات استفاده کنید.

3- تکه‌های یخ یا آبنبات‌های بدون شکر بمکید.

4- آدامس‌های بدون شکر بجوید.

5- دهان را با استفاده از کره، مارگارین، آبگوشت یا سسها مرطوب نگهدارید.

6- غذاهای خشک را در مایعات ملایم غوطه‌ور نمایید تا نرم شود، سپس میل کنید.

7- از غذاهای نرم یا پوره مانند آنچه در بالا ذکر شده استفاده نمایید.

8- چنانچه لب‌های شما خشک می‌شود از ماتیک‌های مخصوص استفاده کنید.

مراجعه به پزشک

بدیهی است که در طی دوران درمان باید از بدن خود با دقت بیشتری مواظبت کنید. برخی از عوارض شیمی درمانی خفیف و ساده هستند و برخی بسیار شدید هستند. بهر تقدیر نباید احساس قهرمان بودن داشته باشید. در صورت نیاز حتماً با پزشک یا نرس خود تماس گرفته و یا حضوراً مراجعه نمایید.

در صورت بروز هر یک از علائم زیر موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.

1- تب 38درجه سانتیگراد و یا بیشتر

2- خونریزی و یا کبودی بدون علت

3- راش و یا واکنش‌های آلرژیک مانند تورم، درد شدید و یا تنفس صدادار

4- لرزش مداوم

5- درد یا زخم در ناحیه تزریق‌ داروی شیمی درمانی یا محل کاتتر

6- درد  بدون علت شامل سردردهای مداوم

7- کوتاهی تنفس

8- تهوع و اسهال طولانی مدت

9- وجود خون در ادرار یا مدفوع

اسهال

شیمی درمانی پوشش داخلی روده‌ها را تحت تأثیر قرار داده و می‌تواند موجب بروز اسهال گردد.

چنانچه اسهال بیش از 24 ساعت ادامه یابد یا همراه با آن دچار دلد درد و دل پیچه هستید با پزشک خود تماس بگیرید. در موارد شدید ممکن است پزشک داروهای ضداسهال تجوی زنماید. هرگز خودسرانه اقدام به مصرف دارو ننمایید.

دستورات زیر می‌تواند در کنترل اسهال کمک کننده باشد.

1- مقادیر کمتری غذا بخورید امّا دفعات غذا خوردن را بیشتر کنید.

2- از غذاهای حاوی فیبرهای زیاد خودداری کنید زیرا این مواد باعث اسهال و دل‌پیچه می‌شوند.

غذاهای فیبری شامل نان جو و حبوبات، سبزیجات خام، لوبیاها، آجیل، تخمه، ذرت بو داده و میوه‌های تازه یا خشک می‌شود. به جای این موارد از غذاهای با فیبر کمتر مانند نان سفید، برنج سفید یا ماکارونی، موزهای رسیده، غذاهای پخته یا کنسرو شده بدون پوست، پنیر دلمه شده، ماست، تخم‌مرغ، سیب‌زمینی پخته یا خلال شده بدون پوست، پوره سبزیجات، گوشت مرغ یا شتر مرغ بدون پوست و ماهی استفاده نمایید.

3- از قهوه، چای، الکل و شیرینی‌جات پرهیز نمایید.

4- از غذاهای سرخ کرده، حوی فلفل یا پرچربی اجتناب نمایید.

5- از شیر یا محصولات لبنی که اسهال شما را تشدید می‌کند اجتناب کنید.

6- چنانچه پزشک شما را منع نکرده باشد از غذاهای حاوی پتاسیم زیاد مانند موز، پرتغال، سیب‌زمینی و آب میوه‌های (افشره) زردآلو و هلو استفاده کنید.

7- مقادیر زیادی آب مصرف کنید تا جایگزین مایعات دفع شده بدن گردد. بهترین نوشیدنی‌ها شامل مایعات ملایم و شفاف مانند آب سیب، آب معمولی، چای رقیق، آبگوشت صاف شده یا زنجبیل است. مایعات را به آرامی مصرف کنید و مطمئن باشید که حرارت آن‌ها در حد حرارت اطاق باشد. گاز نوشیدنی‌های گازدار را قبل از مصرف آزاد کنید.

چنانچه اسهال شما بدتر شده است (یعنی بیش از هفت یا هشت با ردر 24 ساعت دچار بیرون روی هستید) بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید. پس از بهبودی نسبی به تدریج مواد خوراکی حاوی فیر را به رژیم غذایی خود اضافه کنید.

از آنجائیکه مایعات صاف شده حاوی تمامی مواد مغذی مورد نیاز بدن نمی‌باشند. برای بش از سه یا چهار روز مصرف آنها را ادامه ندهید.

در صورت عدم بهبودی اسهال امکان دارد که نیاز به جایگزینی مایعات بدن و تأمین مواد از دست رفته به روش تزریقی باشد.

یبوست

برخی افراد متعاقب شیمی رمانی دچار یبوست می‌شوند. افراد عادی معمولاً بعلت کم‌تحرکی و یا عدم تغذیه کافی و یا بعلت داروهای مسکن دچار یبوست می‌شوند. چنانچه این حالت برای بیش از یک با دو روز ادامه یابد باید با دکتر مشورت نمایید. ممکن است نیاز به داروهای مسهل و یا حتی تنقیه باشد.

دستورات زیر شما را در این رابطه کمک می‌کند:

1- مصرف مقدار زیادی از مایعات باعث شل شدن روده‌ها می‌شود. مایعات گرم و داغ خصوصاً‌ اثر بهتری دارند.

2- از غذاهای حاوی فیبر استفاده کنید. مواد حاوی فیبر شامل سبوس، حبوبات و نان‌های تهیه شده از آرد کامل، سبزیجات خام یا پخته، میوه‌جات تازه یا خشک شده، آجیل و ذرت بو داده است.

3- قدری ورزش کنید. برخاستن و قدری راه‌پیمایی طبق یک برنامه منظم کمک کننده است. حتماً قبل از افزایش حرکات فیزیکی خود با پزشک مشورت نمایید.

اثرات عصبی و عضلانی

برخی از داروهای شیمی درمانی می‌تواند احساس سوزش، ضعف یا کرخی در دستها و پاها ایجاد کند که به آن نروپانی محیطی می‌گویند.

سایر علائم اختلال عصبی عدم تعادل جسمی، سرگیجه، اشکال در گرفتن و جابجایی اشیاء، پوشیدن لباس، راه رفتن، درد فک، کاهش شنوایی، معده درد و یبوست می‌باشد. این داروها می‌تواند موجب ضعف، خستگی و درد عضلانی نیز بشوند.

عوارض عصبی و عضلانی چندان جدی نیستند. و غالباً موقت بوده و به مرور زمان بهبود می‌یابند در صورت بروز علائم فوق قدری باید احتیاط کرد. مثلاً در صورت بی‌حسی انگشتان سعی کنید از بکار بردن وسایل تیز، داغ و یا خطرناک خودداری کنید.

در صورت اختلال در تعادل با احتیاط راه بروید و هنگام استفاده از پله از نرده کنار پله کمک بگیرید و هنگام رفتن به حمام از کفپوش‌های مخصوص استفاده کنید.

عوارض پوستی

ممکن است در طی درمان دچار برخی از ناراحتی‌های پوستی از جمله قرمزی، خارش، درد، پوسته شدن، خشکی و یا آکنه بشوید.

در بسیاری از این موارد، شخصاً می‌توانید از پوست خود مراقبت کنید. در صورت بروز آکنه سعی کنید پوست خود را تمیز و خشک نگهدارید. برای خارش از پودر ذرت استفاده کنید و منظور اجتناب از خشکی پوست بجای رفتن به حمام داغ یا دوش گرفتن به مدت طولانی برای استحمام از دوش و ولرم در زمان کوتاه استفاده کنید.

هنگامی که هنوز پوست شما مرطوب است از کرم یا لوسیون استفاده کنید. از عطریات، اسپری یا لوسیون‌های پس از اصلاح استفاده نکنید. این محصولات حاوی الکل بوده و پوست را خشک می‌کند.

مصرف داروهای شیمی درمای ممکن است پوست اطراف تزریق را تیره کند. این حالت معمولاً چندین ماه پس از اتمام درمان از بین می‌رود.

برخی از داروهای شیمی درمانی ممکن است شما را مستعد آفتاب سوختگی نماید. در این خصوص از سایه‌بان و لباس‌های آستین بلند پنبه‌ای کلاه و عینک آفتابی برای جلوگیری از آفتاب استفاده کنید.

ممکن است ناخن‌های شما تیره، شکننده و دچار ترک شود که این ترکها ممکن است بصورت عمودی بوده و حالت نواری داشته باشد. به منظور مراقبت از ناخن‌های خود هنگام شستن ظروف، باغبانی و یا انجام سایر کارهای منزل از دستکش استفاده کنید.

چنانچه این تمهیدات در بهبود وضعیت ناخن‌ها کمکی نکند و یا دچار قرمزی، درد و یا تغییرات در اطراف گوشه ناخنها شوید موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.

بسیاری از مشکلات پوستی چندان جدی نیستند و تنها برخی از آن‌ها نیاز به توجه فوری دارند. بعنوان مثال برخی از داروهای تزریقی به صورت ریختن روی پوست ممکن است باعث صدمه دائمی شوند.

در صورت احساس سوزش و یا درد در هنگام تزریق دارو بلافاصله پزشک یا نرس خود را مطلع نمایید. این علائم، نشانه‌ قطعی عارضه‌ای نیستند امّا بهر حال موضوع باید بفوریت بررسی شود.

چنانچه دچار خارش زیاد و ناگهانی شده‌اید یا دچار پارگی پوست در اثر یک جوش یا کهیر گردیدید و یا اگر دچار تنفس صدادار و یا مشکل در تنفس می‌شوید، بلافاصله پزشک یا نرس خود را مطلع نمایید. این علائم ممکن است ناشی از حالات آلرژیم بوده و نیاز به توجه فوری دارند.


منبع :
شیمی درمانی و آنچه بیماران باید بدانند.
ترجمه و تدوین: دکتر محمدکاظم آقایی
ناشر: انتشارات سائسی - 1382
سرطان پایان زندگی نیست

 

/ 0 نظر / 473 بازدید