همه چیز از یک غده کوچک در بدن مرد‌ها آغاز می‌شود. غده‌ای که بسیاری از مـا حتی اسمش را نیز تا به حال نشنیده‌ا‌یم. پروستات نام همان غده‌ای است که این روز‌ها بسیاری را درگیر خود کرده و از عفونت‌های شدید و دردناک این غده گرفته تا سرطان‌های مهلک و کشنده تهدید‌هایی هستند که مردها را کمی نگران کرده تا شاید قدری بیشتر به پروستاتمان توجه کنیم.  

همه گفته‌ها و ناگفته‌های پروستات را یکجا بخوانید ... 

پروستات غده‌ای به شکل بلوط می‌باشد که پایین‌تر از مثانه در قسمت ابتدایی پیشابراه قرار دارد. پیشابراه مجرایی است که از طریق آن ادرار از مثانه به خارج از بدن منتقل می‌شود و پروستات در ابتدای این مجرا در جلوی راست روده و زیر مثانه قرار گرفته است. اندازه این غده کاملا تابع سن افراد می‌باشد از این‌روست که در سنین پایین پروستات در حدود 10 گرم وزن دارد و با افزایش سن در سالمندان وزن این غده حتی به 20 گرم نیز می‌رسد. این غده با 4 سانتی‌متر طول، 3 سانتی‌متر پهنا و 2 سانتی‌متر عمق از غدد بسیار مهم موجود در بدن تک‌تک مردان محسوب می‌شود.

بافت پروستات متشکل از بافت غده‌ای، بافت پیوندی (تشکیل‌دهنده داربست داخل غده) و بافت عضلانی است که در حقیقت مهم‌ترین قسمت این غده همان بخش ترشحی یا غده‌ای آن می‌باشد که در ادامه با عملکرد مهم آن آشنا خواهید شد.

آقایان از اهمیت پروستات چه می‌دانند؟

هیچ مردی را نمی‌توان پیدا کرد که قدرت باروری برایش مهم نباشد و توانایی بچه‌دار شدن را برای خود امری حیاتی تلقی نکند و صرف‌نظر از زود یا دیر ازدواج کردن به هر حال زمانی می‌رسد که به فکر بچه‌دار شدن خواهد افتاد و می‌خواهد که لذت فرزنددار شدن را با تمام وجود لمس کند اما در این میان کمتر کسی است که بداند پروستات از جمله غددی است که در توانایی باروری هر مرد نقشی محوری را بازی می‌کند.

بـر خـلاف تـصـور عـموم که گمان می‌کنند پروستات در فعالیت‌های جنسی مردان نقش دارد، نقش پروستات چیزی ورای این موضوع می‌باشد.

پروستات در واقع وظیفه تامین قسمت اصلی مایعی را بر عهده دارد که حامل اسپرم‌ها است. این مایع علاوه بر ایجاد محیطی مغذی برای اسپرم‌ها سـبـب مـی‌شـود که حرکت اسپرم‌ها به سمت تخمک برای باروری تسهیل شود. تامین انرژی برای حرکت اسپرم‌ها از جمله مهم‌ترین وظایف پروستات است که به سبب ترکیباتی که در این مایع است می‌تواند این انرژی را تامین کند. وقتی به ترکیبات این مایع که از قند، پروتئین و ویتامین C تـشکیل شده نگاه می‌کنیم بیشتر این موضوع برایمان روشن می‌شود               


وقتی پروستات سالم نیست...

همه چیز یک روز از بند آمدن ناگهانی ادرار آغاز می‌شود. مشکلی که فرد بیمار حتی تصورش را هم نمی‌توانست داشته باشد. بیشتر از دردی که به سراغ فرد می‌آید ترس و دلهره‌ای است که تمام وجود بیمار را پر می‌کند که حال اگر قرار باشد راه ادرارش بسته شود چگونه می‌تواند حتی به زندگی ادامه دهد؟

همه داستان گفته شده تقریبا از سن 30 سالگی آقایان آغاز می‌شود یعنی دقیقا همان زمانی که این غده فندقی شکل کم کم به این فکر می‌افتد که یک تکانی به خود بدهد و قدری بزرگتر شود. معلوم نیست که چه اتفاقی برای پروستات می‌افتد که تصمیم می‌گیرد جای بیشتری از بدن را به خود اختصاص دهد اما آنچه اهمیت دارد این است که این روند تا سن 80 سالگی ادامه دارد و در این سن تقریبا 80 درصد مبتلایان دچار بزرگ شدگی پروستات می‌شوند اما از این تعداد تنها 40 تا 50 درصد موارد واقعا دچار علائم ناشی از بزرگی پروستات می‌شوند. اما بیماران چگونه به بزرگی پروستات پی می‌برند؟

همان‌طور که گفته شد بزرگی پروستات زمانی علامت‌دار می‌شود که اندازه آن بیش از حد زیاد شده به طوری که به ارگان‌های اطراف فشار آورد و به نوعی جا را برای دیگر اعضا تنگ کند. در این شرایط است که علائم این بیماری خود را نشان می‌دهد.

قدم به قدم با بیماری

مرحله اول: گروه اول بیماران کسانی هستند که مشکل کلی در دفع ادرار ندارند اما کم‌کم احساس می‌کنند که جریان ادرارشان پر فشار نیست و تاخیر در دفع ادرار دارند. همچنین در پاره‌ای موارد دیده شده که این دسته از بیماران با شکایت قطع و وصل شدن جریان ادرار در حین دفع به پزشک مراجعه می‌کنند. بیماران همچنین در این مرحله از تکرر ادرار شبانه و حتی روزانه نیز شکایت دارند.

مـرحـلـه دوم: در این مرحله بیماران دچار درجاتی مشکل در دفع ادرار می‌شوند. این مرحله که تقریبا یک سال پس از شروع مرحله اول پدیدار مـی‌شـود بـه ایـن دلیل است که علائم بزرگی پروستات پیشرفت کرده است. در این مرحله میزان دفع ادرار در حدود 10 تا 15 میلی لیتر در ثانیه می‌باشد که طبیعتا کاهش یافته است چرا که در حالت عادی این جریان باید بیش از 15 تا 20 میلیلیتر باشد. در این مرحله تغییرات داخلی مثانه کم‌کم شروع شده و بیمار می‌بایست حتما اقدامات پیشگیرانه را هر چه سریع‌تر آغاز کند.

مرحله سوم: در این مرحله مشکل دفع ادرار به کرات دیده می‌شود. علایم بزرگی پروستات به وضوح در معاینه دیده می‌شود (در ادامه از معاینات صـحـبـت می‌شود) مقدار دفع ادرار به کمتراز 10 مـیلی‌لیتر در ثانیه رسیده است و مثانه در بررسی‌های رادیولوژیک واضحا تغییر کرده است.

مرحله چهارم: بیمار یک روز صبح که از خـواب بیدار می‌شود با کمال ترس و واهمه می‌بیند که علی رغم پر بودن مثانه نمی‌تواند ادرار کند و کاملا راه ادرار بند آمده است. در این مرحله اگر راه ادرار باز نشود در مدت کوتاهی کلیه‌ها آسیب می‌بینند و در آن وقت مشکلات چند برابر می‌شود.

قدم به قدم با پزشک

بسیاری می‌پرسند که تکلیف ما که در مراحل اولیه بیماری هستیم چیست؟ پاسخ این است که اگر شما کسی هستید که در هر کدام از مراحل 1 تا 3 این بیماری قرار دارید می‌توانید اقداماتی انجام دهید تا به مرحله 4 که بسیار دردناک است دچار نشوید. ابتدا می‌بایست به یک متخصص ارولوژی یا کلیه و مجاری ادرار مراجعه نمایید و توجه کنید که متخصص اورولوژی با متخصص کلیه و بیماری‌های داخلی تفاوت دارد و اشتباهی به متخصص دیگر مراجعه نکنید که به جایی نمی‌رسید. پزشک با شنیدن علایم شما اقدامات زیر را برای شما انجام می‌دهد.

1 ــ در ابتدا متخصص تصمیم می‌گیرد پروستات شما را معاینه کند. در این مرحله خواهشمندیم غرور و خجالت را کنار بگذارید و اجازه دهید که پـزشـک کـار خـود را انـجام دهد. برای معاینه پروستات می‌بایست پزشک اولا اندازه پروستات و مهم‌تر از آن قوام این غده را بررسی نماید چرا که بعدا خواهیم گفت که این بیماران می‌بایست از نظر ابتلا به سرطان‌کشنده پروستات نیز مورد بررسی‌های لازم قرار بگیرند.

2 ــ در این مرحله پزشک برای شما آزمایش کامل ادرار و خون را درخواست می‌کند تا علاوه بر رد عفونت‌های ادراری و خونی شما از نظر ابتلا به سرطان نیز بررسی شوید چرا که در افراد مبتلا به سرطان پروستات ترکیبی با نام PSA وجود دارد که بسیار بالا می‌رود و از این راه پزشک به وجود سرطان بیشتر شک می‌کند.

3 ــ انجام سونوگرافی کلیه‌ها و مجاری ادراری و اندازه‌گیری ابعاد پروستات نیز بسیار مهم است. در این افراد پروستات واضحا بزرگ شده و در سونوگرافی گزارش می‌شود که پس از دفع کامل ادرار مختصری از آن در مثانه باقی می‌ماند به این یـافـتـه کـه در پزشکی به آنRESIDUE ادراری می‌گویند برای پزشک بسیار مهم است.

راه‌هایی بسوی درمان

درمان بزرگی پروستات که به عبارت صحیح‌تر بزرگی خوش‌خیم پروستات‌ BPH نام دارد به درجه بیماری بستگی دارد. از این رو پزشکان بر این عقیده‌اند که مردان بزرگسال هر ساله حداقل یک بار توسط یک متخصص ارولوژی معاینه شوند تا در صورت تشخیص بزرگی این غده هر چه زودتر درمان برای بیمار آغاز شود که کار بیمار به جراحی نرسد. از این رو درمان‌های این بیماری بر حسب درجات بیماری بدین صورت است:

1 ــ داروهایی که سبب شل شدن عضلات داخل پروستات می‌شوند که از این طریق فشار وارده بر مجاری ادراری بیمار تا حدی کاهش می‌یابد.

2 ــ داروهای ضدهورمون که از طریق کاهش حجم غددی پروستات باز هم سعی می‌کنند که حجم پروستات را کاهش دهند.

3 ــ جراحی‌های با لیزر.

4 ــ جـراحی‌های کرایو یا به عبارت دیگر ابزارهایی که سبب منجمد شدن بافت پروستات می‌شوند.

5 ــ حرارت دادن بافت پروستات یا روش میکروویو.

6 ــ و بالاخره روش آخر درمانی که مختص بیمارانی است که در مراحل شدید بیماری مراجعه می‌کنند.

از جراحی پروستات نترسید

بسیاری از مردان اگر دیر به پزشک مراجعه می‌کنند به این دلیل است که از جراحی پروستات و عوارض بعد از عمل آن می‌ترسند از این رو بهتر است بدانید عمل جراحی تراشیدن پروستات که به اصطلاح پزشکی به آن پروستاتکتومی می‌گویند به این شکل است که زیر بیهوشی عمومی با ایجاد یک برش به غده می‌رسند و سپس بخش‌های اضافه غده را که در اطراف پیشابراه قرار دارد و سبب انسداد شده‌اند را برمی‌دارند. در بسیاری از مراکز معتبر دانشگاهی هم‌اکنون با روش‌های جدیدتری نیز این عمل را انجام می‌دهند که نیاز به ایـجـاد بـرش نـیـسـت و بـه راحتی با ابزار‌های آندوسکوپ می‌توانند به غده دسترسی پیدا کنند و عمل را انجام دهند.

در ضمن یکی از دغدغه‌های بیماران که همیشه از پزشکان می‌پرسند این است که آیا بعد از انجام عمل جراحی توانایی انجام روابط زناشویی را دارند یا خیر؟

از آنجا که انجام روابط زناشویی از ملزومات زندگی مشترک محسوب می‌شود و باید پزشک برای بیمار خود آن را به خوبی توجیه کند لازم است این نکته را بدانید که هیچ گونه ارتباطی بین انجام عمل باز یا بسته پروستاتکتومی و از بین رفتن توانایی انجام این رابطه وجود ندارد و شما بیمار عزیز نباید نگران این موضوع باشید چراکه در این عـمل هیچ کاری با ارگان‌هایی مربوط به این موضوع ندارند و حتی ترشحات پروستات نیز در این عمل تغییری نخواهد کرد چراکه به هر حال بخشی از پروستات برای بیمار باقی خواهد ماند. آنچه که بیماران را می‌ترساند عوارض زودگذری هستند که بعد از عمل ایجاد می‌شوند که باید به بیماران این نوید را بدهیم که به زودی زود این عوارض از بین می‌روند و شما ظرف مدت 2 تا 3‌‌هفته به بهبودی کامل خواهید رسید و همه مشکلات شما از بین خواهد رفت.

بیماری که مردان جوان را تهدید می‌کند

پروستاتیت عنوان بیماری دیگری است که این روز‌ها مردان جوان را بسیار تهدید می‌کند که در حقیقت عفونتی حاد و در بعضی مواقع مزمن است که در بافت پروستات پدید می‌آید و با بزرگی پروستات کاملا متفاوت است. در این بیماری ابتدا مجرای ادراری با یک میکروب دستگاه ادراری یا در بیشتر مواقع تناسلی (که آن هم به دلیل انجام یک رابطه جنسی با فرد آلوده شکل می‌گیرد) آلوده مـی‌شـود و سـپس میکروب خود را سریعا به پروستات می‌رساند و آنجا همان جایی است که میکروب دلش می‌خواهد و محیطی مناسب و مغذی برای میکروب دستگاه ادراری و پس از مدت کوتاهی علائم بیماری خود را نشان می‌دهد.

وقتی پروستات فریاد می‌کشد

پروستاتیت بیماری حادی است که بیمار با تب و لرز شدید، سوزش بسیار در هنگام ادرار کردن، احساس فوریت در ادرار کردن، شب ادراری و قـطره قطره آمدن ادرار مراجعه می‌نماید. این بیماری از آن جهت مهم است که می‌تواند در فرصت کوتاهی با فلج کردن پروستات عقیمی را برای بیمار به ارمغان آورد از این رو باید ظرف مدت کوتاهی پس از شروع علائم سریعا درمان بیمار با آنتی‌بیوتیک‌های قوی آغاز شود          .

پروستات هم سرطانی می شود

جـدی‌تـریـن بـیـمـاری پـروسـتـات و یـکـی از شایع‌ترین سرطان‌های مردان به شمار می‌رود. این شکل از سرطان در میان آقایان کمتر از 40 سال زیاد دیده نمی‌شود، اما وقتی سن به بالای 60 سال می‌رسد باید کمی بیشتر به این سرطان در مردان فکر کرد. هم‌اکنون هر ساله بیش از 245 هزار نفر در جهان به این بیماری مبتلا می‌شوند و بیش از 32 هزار نفر نیز جان خود را به دلیل این سرطان از دست می‌دهند. این سرطان هم‌اکنون دومین سرطان کشنده در مردان به شمار می‌رود.

شمادر معرض خطر هستید

همان طور که گفته شد مردان مسن بیشتر در معرض خطر ابتلا به این سرطان هستند. طبق آمار موجود احتمال بروز این سرطان در سنین زیر 50 سال حدود 7 درصد است در حالی که وقتی سن افراد به بالای 70 می‌رسد این درصد به 75 می‌رسد که در این میان افرادی که سابقه یک چنین سرطانی را در پدر یا سایر افراد فامیل دارند باز هم بیشتر در معرض خطر می‌باشند. در این مـیـان کـسـانی که از رژیم‌های غذایی حـاوی اسـیـد‌هـای چـرب اشـبـاع شده استفاده می‌کنند (گوشت قرمز، کالباس، سوسیس، روغن‌های جامد، سس‌های چرب) نیز بیشتر در معرض خطرند.

از علائم هشداردهنده چه می‌دانید؟

علائمی که می‌تواند شما را به این سـرطـان مشکوک کند خیلی با علائم پیشتر گفته شده تفاوتی نمی‌کند از این رو ما به شما می‌گوییم که اگر این علائم را داشتید سریعا به متخصص مراجعه کنید که احتمال دارد قضیه سرطان در بین باشد.

علائم هشداردهنده‌ای همچون:

1 ــ احساس مکرر نیاز به ادرار کردن مخصوصا در شب

2 ــ سوزش ادرار

3 ــ مشاهده خون در ادرار

4 ــ ناتوانی جنسی که به صورت حاد ایجاد شده باشد

اما برای تشخیص سرطان چند راه وجود دارد:

1 ــ معاینه غده پروستات همان طور که پیشتر گفته شد مهم‌ترین و ساده‌ترین روش بیماریابی است. در این معاینه غده سرطانی علاوه بر بزرگ شدن به حالت خشن و نامنظم لمس می‌شود که این علامت پزشک را به سمت تشخیص سرطان پروستات سوق می‌دهد.

2 ــ تومور‌های سرطانی ماده‌ای را در خون تولید می‌کنند که پزشک با اندازه‌گیری آن می‌تواند به تشخیص این بیماری بیشتر برسد. این مادهPSA نام دارد که در این سرطان بالا می‌رود.

آنچه که مهم است تشخیص به موقع بیماری است چراکه دست‌کم 5 سال به زندگی این افراد بیشتر اضافه می‌شود. لازم است بدانید اگر این سرطان از پروستات بیرون برود سریعا در تمام بدن پخش می‌شود و مرگ را برای بیمار به ارمغان می‌آورد آن هم در مدتی بسیار کوتاه.

هم‌اکنون تنها درمان سرطان پروستات بعد از تشخیص آن هم به شرط محدود بودن در خود غده خارج کردن غده از بدن است. اخیرا این عمل از طریق لاپاراسکوپی بدون پاره کردن شکم صورت مـی‌گـیـرد کـه بسیار هم آسان و بدون عارضه می‌باشد.

دکتر کیوان رضوانی؛ ضمیمه سیب روزنامه جام جم